Od pierwszego liścia do łuszczyny. Jak skutecznie chronić rzepak?

Michał Filipowski z firmy INNVIGO podczas Akademii Rzepaku 2026 przedstawił najważniejsze wyzwania związane z ochroną rzepaku ozimego. W swoim wystąpieniu zwrócił uwagę na zmniejszającą się dostępność środków ochrony roślin, rosnącą presję szkodników i coraz mniej przewidywalne warunki pogodowe. Podkreślił, że skuteczna ochrona nie musi oznaczać większej liczby zabiegów i wyższych nakładów. Kluczem jest odpowiednie dopasowanie technologii do zagrożeń i potencjału plantacji.

Rzepak nadal ma potencjał ekonomiczny

Na początku wystąpienia Michał Filipowski odniósł się do opłacalności uprawy rzepaku. W jego ocenie rzepak pozostanie ważnym elementem struktury zasiewów również w kolejnym sezonie. Mimo wahań cenowych uprawa ta ma duży potencjał dochodowy, szczególnie przy odpowiednio wysokich plonach. Prelegent porównał opłacalność rzepaku z innymi ważnymi uprawami w Polsce. Z przedstawionych przez niego wyliczeń wynikało, że przy plonie na poziomie 3,5 t/ha rzepak może zapewniać konkurencyjny wynik ekonomiczny. Jeszcze większe możliwości pojawiają się przy plonach 4–4,5 t/ha. Osiągnięcie takich rezultatów wymaga jednak nie tylko wysokiego potencjału odmiany, ale również umiejętnego prowadzenia plantacji i ograniczania strat powodowanych przez agrofagi.

Od intensywnej chemizacji do optymalizacji ochrony

Michał Filipowski zwrócił uwagę na zmiany, jakie zaszły w technologii ochrony rzepaku w ostatnich kilkunastu latach. W okresie 2010–2015 rolnicy mieli do dyspozycji szeroki zestaw środków ochrony roślin, w tym liczne insektycydy, zaprawy oraz fungicydy. Intensywna ochrona sprzyjała uzyskiwaniu wysokich plonów, a wyniki na poziomie 4,5–5,5 t/ha nie były rzadkością. Sytuacja zaczęła się zmieniać po 2015 r. Z rynku stopniowo znikały kolejne substancje czynne, szczególnie insektycydy, a także niektóre rozwiązania fungicydowe. Jednocześnie pojawiły się nowe problemy związane ze skutecznością herbicydów i zmieniającymi się warunkami pogodowymi. W rezultacie plonowanie rzepaku w wielu gospodarstwach ustabilizowało się na poziomie 3,5–4 t/ha. Zdaniem prelegenta obecnie nie chodzi już o zwiększanie liczby zabiegów, ale o jak najlepsze wykorzystanie dostępnych narzędzi. W rzepaku nie zaczynamy od zera. Walczymy o to, żeby stracić jak najmniej z potencjału plonowania – podkreślał Filipowski.

Najwięksi złodzieje plonu: pogoda, szkodniki i chwasty

Jednym z ważniejszych wątków wykładu były czynniki ograniczające potencjał plonowania rzepaku. Największym z nich pozostaje pogoda, na którą rolnik nie ma bezpośredniego wpływu. Długotrwałe okresy suszy, niestabilne temperatury, intensywne opady i zmienne warunki jesienią utrudniają zarówno rozwój roślin, jak i prawidłowe przeprowadzenie zabiegów ochronnych. Szczególnie widoczne jest to w przypadku herbicydów. Skuteczność odchwaszczania zależy od warunków podczas aplikacji, a także od wilgotności gleby i temperatury. Zdarza się również, że intensywne opady powodują przemieszczanie lub wymywanie zastosowanych preparatów. Kolejnym wyzwaniem jest narastająca presja szkodników. Coraz większe znaczenie mają m.in. chowacze, słodyszek rzepakowy oraz szkodniki łuszczynowe. Dodatkowym problemem jest ograniczająca się liczba dostępnych substancji czynnych, co utrudnia rotację środków i zwiększa ryzyko rozwoju odporności. Prelegent zwrócił również uwagę na chwasty jednoliścienne, które stają się coraz większym problemem, szczególnie w gospodarstwach stosujących uproszczone systemy uprawy. Nie wszystkie rozwiązania skuteczne kilkanaście lat temu sprawdzają się obecnie. Dlatego technologia odchwaszczania powinna być regularnie aktualizowana i dostosowywana do występujących na polu gatunków chwastów.

Ochrona dopasowana do zagrożenia, a nie do kalendarza

Zdaniem Michała Filipowskiego jednym z najważniejszych elementów nowoczesnej ochrony rzepaku jest właściwe rozpoznawanie zagrożeń i podejmowanie decyzji na podstawie rzeczywistej sytuacji na plantacji. W przypadku szkodników podstawą pozostaje regularny monitoring. Prelegent przypomniał o znaczeniu żółtych naczyń, które pomagają obserwować naloty i oceniać presję owadów. Nie mniej ważna jest bezpośrednia lustracja roślin. W ochronie insektycydowej szczególnego znaczenia nabiera również rotacja substancji czynnych o różnych mechanizmach działania. Wielokrotne wykorzystywanie preparatów z tej samej grupy może przyspieszać rozwój odporności szkodników. Warto zatem planować zabiegi tak, aby nie ograniczać się do jednego lub dwóch mechanizmów działania. Każda nowa substancja czynna stanowi cenne narzędzie, które należy wykorzystywać w sposób odpowiedzialny, z uwzględnieniem zaleceń dotyczących przeciwdziałania odporności.

Choroby – znaczenie właściwego terminu zabiegu

W ocenie prelegenta ochrona fungicydowa rzepaku jest obszarem, w którym rolnicy zdobyli już duże doświadczenie. Nadal jednak kluczowe znaczenie ma odpowiednie dopasowanie zabiegów do fazy rozwojowej roślin i występujących zagrożeń. Michał Filipowski zwrócił uwagę na kilka ważnych momentów w ochronie fungicydowej:

• Wydłużanie pędu wiosną – okres, w którym należy uwzględnić m.in. zagrożenie werticiliozą.
• Okres zielonego pąka i kwitnienia – szczególnie ważny ze względu na ochronę przed zgnilizną twardzikową.
• Opadanie płatków – moment, w którym należy zadbać o zabezpieczenie łuszczyn przed chorobami.

Zabiegi fungicydowe – strategia na wysokie plony

Prelegent przedstawił również kierunek rozwoju technologii fungicydowych INNVIGO, obejmujący gotowe rozwiązania wieloskładnikowe. Wśród omawianych produktów znalazł się nowości – SATURION 325 SC oraz DURANGO 375 SC. Ważnym elementem wystąpienia była propozycja trzyetapowej strategii ochrony fungicydowej na wiosnę. Według Michała Filipowskiego odpowiednie rozłożenie zabiegów pozwala zabezpieczyć plantację na kolejnych etapach rozwoju i ograniczyć ryzyko strat plonu. Pierwszy zabieg powinien być wykonany wiosną, w okresie ruszania wegetacji i wydłużania pędu. Kolejne działania należy zaplanować w okresie okołokwitnieniowym, kiedy szczególnego znaczenia nabiera ochrona przed zgnilizną twardzikową. Ostatni zabieg, wykonywany po opadaniu płatków, powinien koncentrować się na zabezpieczeniu łuszczyn. Prelegent zwrócił uwagę na dobór substancji czynnych i ich mechanizmów działania. W strategii okołokwitnieniowej wskazywał na rozwiązania oparte m.in. na azoksystrobinie, natomiast w zabiegu zabezpieczającym łuszczyny – na preparaty zawierające protiokonazol. Takie podejście ma pozwolić na lepsze wykorzystanie potencjału plonowania i ograniczenie strat w końcowym okresie wegetacji.

CATANGA 200 SC – nowa substancja czynna w ochronie insektycydowej

Dużo uwagi podczas wykładu prelegent poświęcił nowości w ofercie INNVIGO – preparatowi Catanga 200 SC, zawierającemu chlorantraniliprol. Jak podkreślił Michał Filipowski, pojawienie się nowej substancji czynnej ma szczególne znaczenie w sytuacji, gdy możliwości chemicznego zwalczania szkodników rzepaku systematycznie się kurczą. Chlorantraniliprol należy do grupy 28 IRAC i charakteryzuje się odmiennym mechanizmem działania niż wiele substancji dotychczas wykorzystywanych w ochronie rzepaku. Catanga 200 SC to środek o działaniu kontaktowym i żołądkowym, przeznaczony do zwalczania chowacza podobnika i pryszczarka kapustnika w okresie dojrzewania łuszczyn. Na roślinie działa powierzchniowo i wgłębnie. Paraliż owadów następuje w ciągu kilku godzin i objawia się zahamowaniem ruchu i żerowania szkodnika.

Na zakończenie Michał Filipowski wrócił do głównego przesłania swojego wykładu. W obecnych realiach skuteczna ochrona rzepaku powinna być prowadzona od pierwszych liści aż do dojrzewania łuszczyn, ale nie według sztywnego schematu. To monitoring, właściwy termin zabiegu i racjonalny dobór technologii powinny decydować o tym, jak chronić plantację i jednocześnie kontrolować koszty produkcji.