Podsumowanie sezonu 2025/2026 – wyniki doświadczeń w uprawie rzepaku
Podczas Akademii Rzepaku 5 listopada 2026 r. w Racocie/Spytkówkach Artur Kozera z Rapool Polska przedstawił podsumowanie sezonu 2025/2026, omawiając sytuację na europejskim i polskim rynku rzepaku, zmiany w powierzchni uprawy oraz wyniki plonowania. Istotną część wystąpienia poświęcił doświadczeniom agrotechnicznym, które pozwalają ocenić wpływ terminu siewu, strategii nawożenia azotem oraz uszkodzeń roślin na końcowy plon.
Mniejsza powierzchnia uprawy rzepaku w Europie
Prelegent rozpoczął od omówienia sytuacji w Europie. W sezonie 2025/2026 powierzchnia uprawy rzepaku na kontynencie wynosiła około 9 mln ha. W krajach Unii Europejskiej, z uwzględnieniem Wielkiej Brytanii, było to około 6,5 mln ha, natomiast w Europie Wschodniej około 2,4 mln ha. Wśród największych producentów rzepaku wymienił Francję, Niemcy i Polskę. Powierzchnia uprawy we Francji wynosiła około 1,04 mln ha, w Niemczech około 1,1 mln ha, a w Polsce – według przywołanych danych – około 989 tys. ha. Artur Kozera zwrócił uwagę, że w Polsce początkowe szacunki zasiewów wskazywały na około 1,1 mln ha, jednak ostatecznie zebrano plony z powierzchni mniejszej o około 100 tys. ha. Na taki wynik wpłynęło kilka czynników, w tym przebieg zimy, lokalne problemy z przezimowaniem, a przede wszystkim susza utrzymująca się od drugiej połowy lutego do początku maja. Ograniczyła ona możliwość pobierania składników pokarmowych przez rośliny i negatywnie wpłynęła na ich rozwój. Dodatkowe problemy pojawiły się w okresie wypełniania nasion. Wstępne prognozy dotyczące zasiewów na kolejny sezon 2026-27 wskazują na powierzchnię od 950 tys. do 1 mln ha w Polsce. Podobne tendencje spadkowe obserwowano również w Niemczech i na Ukrainie.
Plonowanie rzepaku – sezon wyraźnie słabszy
W dalszej części wystąpienia prelegent przedstawił dane dotyczące plonowania. W sezonie 2024/2025 średni plon rzepaku w Europie wyniósł około 3,4 t/ha i był o 17% wyższy niż w poprzednim sezonie. Sytuacja w sezonie 2025/2026 była znacznie trudniejsza, średnie plony wynosiły 3,17 t/ha. Zebrane plony były wyraźnie niższe niż w rekordowym pod względem wyników sezonie poprzednim. Według szacunków przedstawionych podczas prezentacji produkcja rzepaku w Polsce zmniejszyła się rok do roku o około 17%, a dane Krajowego Związku Producentów Rzepaku i Roślin Białkowych wskazywały na jeszcze większy spadek.
Prelegent podkreślił, że wyniki produkcyjne są silnie uzależnione od warunków pogodowych, ale również od jakości przygotowania stanowiska, terminu siewu i możliwości zapewnienia roślinom odpowiednich warunków do rozwoju.
Termin siewu – czy opóźniony siew może się sprawdzić?
Dużą część prezentacji Artur Kozera poświęcił doświadczeniom dotyczącym terminów siewu rzepaku, które Rapool prowadzi od 2017 roku. W badaniach porównywane są różne terminy wysiewu, w tym optymalne terminy przypadające na drugą połowę sierpnia i początek września oraz opóźnione, obejmujące drugą połowę września. Jak zaznaczył prelegent, opóźniony siew nie powinien być traktowany jako podstawowa strategia uprawy. Może jednak stanowić rozwiązanie awaryjne w sytuacji, gdy warunki pogodowe uniemożliwiają terminowe wykonanie siewu. Przykładem jest długotrwała susza, która nie pozwala na uzyskanie odpowiednich warunków wilgotnościowych do wschodów. Wyniki doświadczeń pokazały, że reakcja roślin na termin siewu zależy od przebiegu pogody w danym sezonie. W niektórych latach różnice w plonowaniu pomiędzy terminami były niewielkie, a w innych wyraźnie zaznaczała się przewaga jednego z nich. W sezonie 2025/2026 wyniki były odmienne od obserwowanych rok wcześniej. Artur Kozera podkreślił, że nie można przenosić wyników z jednego sezonu na drugi bez uwzględnienia warunków pogodowych i lokalizacji doświadczenia.
Jesienne nawożenie azotem – wyniki kolejnych doświadczeń
Kolejnym zagadnieniem było nawożenie azotem i możliwość przesuwania części dawki z wiosny na jesień. Rapool prowadzi doświadczenia w tym zakresie, porównując różne strategie nawożenia. Prelegent przypomniał wyniki z 2025 roku, kiedy analizowano m.in. wariant polegający na zastosowaniu jesienią 200 kg mocznika, co odpowiadało około 92 kg azotu, a następnie uzupełnieniu dawki do 150 kg N/ha wiosną za pomocą saletry amonowej. W kolejnym sezonie doświadczenie rozszerzono o następne warianty. Porównywano między innymi: standardowe nawożenie wiosenne, bez jesiennego stosowania azotu; wiosenną dawkę saletry amonowej uzupełnioną jesiennym nawożeniem mocznikiem; warianty z jesiennym zastosowaniem nawozów zawierających azot i siarkę;strategie wykorzystujące mocznik jako źródło azotu. Wyniki z 2026 roku pokazały, że najlepsze rozwiązania zależą od kondycji roślin i przebiegu sezonu. W omawianym doświadczeniu korzystnie wypadł wariant zakładający zastosowanie 150 kg azotu w formie mocznika oraz uzupełnienie pozostałej części dawki saletrą amonową. Artur Kozera zwrócił uwagę, że nie ma jednego uniwersalnego schematu nawożenia odpowiedniego dla każdego sezonu. Strategię należy dostosować do aktualnego stanu plantacji, dostępności składników pokarmowych i warunków pogodowych.
Uszkodzenia roślin a potencjał plonowania
Interesującym elementem prezentacji były również wyniki doświadczeń dotyczących zdolności rzepaku do regeneracji i kompensowania uszkodzeń. Badania prowadzono w trzech wariantach: na roślinach nieuszkadzanych, po mechanicznym uszkodzeniu rozety liściowej oraz po przycięciu pędu głównego z kwiatostanem. Wyniki z lat 2024–2026 pokazały, że skala strat plonu zależy zarówno od rodzaju uszkodzenia, jak i przebiegu warunków pogodowych. W przypadku uszkodzenia pędu głównego straty w badanych doświadczeniach sięgały około 15–16%. Znacznie mniejsze straty obserwowano w przypadku uszkodzeń rozety liściowej. W zależności od roku wynosiły one około 3–11%. Prelegent podkreślił również znaczenie genetyki odmianowej. Poszczególne odmiany różniły się zdolnością do kompensowania uszkodzeń, a w niektórych przypadkach straty plonu wynosiły zaledwie 2–5%.
Odmiany i znaczenie genetyki
W końcowej części prezentacji Artur Kozera przedstawił propozycje z oferty Rapool. Wśród odmian omawianych podczas wystąpienia znalazły się m.in. LOTUS F1 i GUARDIAN F1.
LOTUS F1 to nowa odmiana rzepaku ozimego, zarejestrowana w 2026 roku, wyróżniająca się wysokim potencjałem plonowania. W latach 2024–2026 osiągnęła średnio 108% wzorca, przy średnim plonie bezwzględnym na poziomie 42,4 dt/ha. W poszczególnych latach uzyskała odpowiednio 113%, 109% i 105% wzorca. Odmiana posiada gen TuYV, zapewniający odporność na wirusa żółtaczki rzepy, oraz gen RLM7, warunkujący odporność na suchą zgniliznę kapustnych. Charakteryzuje się silnym systemem korzeniowym, tolerancją na okresowe susze i dobrą zimotrwałością. LOTUS dynamicznie rozwija się jesienią, natomiast wiosną wykazuje umiarkowane tempo wzrostu. Tworzy średnio wysokie rośliny o dużej odporności na wyleganie. Jest odmianą średniowczesną zarówno w kwitnieniu, jak i dojrzewaniu. Łączy wysoki potencjał plonowania, zdrowotność i dobre przystosowanie do zmiennych warunków pogodowych.
GUARDIAN F1 to nowy, wysokowydajny mieszaniec rzepaku ozimego, wyróżniający się bardzo dobrym potencjałem plonowania. W latach 2025–2026 osiągnął średnio 113% wzorca, przy średnim plonie bezwzględnym na poziomie 44,5 dt/ha. W 2025 r. uzyskał 112% wzorca (46,2 dt/ha), a w 2026 r. – 113% wzorca (42,8 dt/ha). Odmiana charakteryzuje się dużym wigorem początkowym, dzięki czemu dobrze adaptuje się również do opóźnionych terminów siewu. Wyróżnia się odpornością na choroby wirusowe i grzybowe oraz tolerancją na okresowe niedobory wody. Tworzy średnio wysokie rośliny, a jej kwitnienie i dojrzewanie przypadają na termin średniowczesny. GUARDIAN F1 to obiecująca propozycja dla producentów rzepaku poszukujących wysokiego potencjału plonowania, dobrego wigoru jesiennego i elastyczności w doborze terminu siewu.
Prelegent wskazał również na odmianę TRAVOLTA F1. Zwrócił uwagę na dużą liczbę nasion wytwarzanych na jednostce powierzchni. Jest to cecha istotna z punktu widzenia potencjału plonowania, szczególnie gdy warunki pogodowe sprzyjają prawidłowemu wypełnianiu łuszczyn i nasion.
Podsumowując, Artur Kozera zaznaczył, że doświadczenia polowe pozwalają lepiej zrozumieć reakcję rzepaku na zmienne warunki pogodowe i różne strategie prowadzenia plantacji. Wyniki kolejnych sezonów pokazują, że nie istnieje jeden uniwersalny sposób prowadzenia uprawy, który sprawdzi się w każdych warunkach. Zarówno termin siewu, nawożenie azotem, jak i dobór odmiany powinny być dostosowane do lokalnych warunków i aktualnej kondycji roślin. Najważniejszy wniosek z prezentacji? O powodzeniu uprawy rzepaku decyduje połączenie odpowiedniej genetyki, właściwej agrotechniki i umiejętności dostosowania technologii do przebiegu konkretnego sezonu.
