Rzepak pod lupą – odmiany, doświadczenia i praktyczne wnioski

Podczas jesiennej Akademii Rzepaku, która odbyła się 5 listopada 2026 r. w Racocie/Spytkówkach, uczestnicy mieli okazję odwiedzić platformę doświadczalną RAPOOL XPERIENCE. Artur Kozera przedstawił założenia prowadzonych doświadczeń polowych, zastosowaną agrotechnikę oraz kolekcję odmian rzepaku ozimego. Nie zabrakło również praktycznych obserwacji dotyczących obsady roślin, zdolności do regeneracji po uszkodzeniach oraz znaczenia systemu korzeniowego w warunkach ograniczonej dostępności wody. Platforma w Spytkówkach to miejsce, w którym hodowla i doświadczenia odmianowe spotykają się z praktyką rolniczą. Poszczególne poletka pozwalają porównywać genetykę, reakcję roślin na zastosowaną technologię oraz ich zachowanie w konkretnych warunkach pogodowych.

Późniejszy termin siewu i wymagające warunki pogodowe

Siew rzepaku na platformie doświadczalnej w Spytkówkach wykonano 3 września. Jest to termin późniejszy niż tradycyjnie przyjmowany w wielu gospodarstwach, gdzie prace siewne zazwyczaj rozpoczynają się około 20–25 sierpnia. Na decyzję o przesunięciu terminu wpłynęły zarówno warunki pogodowe, jak i specyfika organizacji doświadczeń, wymagająca odpowiedniego przygotowania materiału siewnego. Artur Kozera podkreślił znaczenie prawidłowego przygotowania stanowiska, które jest jednym z podstawowych warunków równomiernych wschodów i prawidłowego rozwoju roślin, szczególnie gdy siew wykonywany jest w mniej sprzyjających warunkach wilgotnościowych.

Agrotechnika i nawożenie na platformie doświadczalnej

Przed siewem zastosowano nawożenie przedsiewne nawozem NPK 7-18-30 w dawce 300 kg/ha. W ramach prowadzonych doświadczeń uwzględniono również wariant z nawozem Eurofertil Top 49 NPS. Około 15 września zastosowano dodatkowo 50 kg/ha saletry amonowej, aby wspomóc rozwój młodych roślin. W technologii nawożenia uwzględniono także dokarmianie dolistne saletrą wapniowo-magnezową w dawce 1 l/ha. Istotnym elementem była również regulacja wzrostu i ochrona fungicydowa. W wybranych wariantach zastosowano preparat Caryx w dawce 1 l/ha. Pozostałe poletka stanowiły warianty porównawcze bez tej regulacji i ochrony fungicydowej. Pozwala to ocenić wpływ zastosowanej technologii na kondycję roślin i ich rozwój.

Niedobór opadów – wyzwanie dla młodego rzepaku

Jednym z najważniejszych czynników wpływających na rozwój roślin były warunki wilgotnościowe. Od początku roku do momentu prezentacji odnotowano w tej lokalizacji około 420 mm opadów. Jednak znacznie bardziej istotna była ilość deszczu od momentu siewu rzepaku, czyli od początku września – zaledwie 57,8 mm. Dla porównania w samym sierpniu spadło około 99 mm deszczu. Oznacza to, że po wykonaniu siewu rośliny musiały rozwijać się w warunkach ograniczonej dostępności wody. Taka sytuacja stanowiła poważne wyzwanie dla równomiernych wschodów, budowania rozety liściowej i rozwoju systemu korzeniowego. Jak podkreślił Artur Kozera, w takich warunkach szczególnego znaczenia nabiera genetyka odmian i zdolność roślin do efektywnego wykorzystywania dostępnych zasobów wody.

Kolekcja odmian – genetyka sprawdzana w polu

Dużą część prezentacji poświęcono kolekcji odmian RAPOOL. Artur Kozera omówił zarówno odmiany od kilku lat obecne na rynku, jak i nowe propozycje hodowlane, które są jeszcze na etapie badań rejestrowych lub sprawdzania ich przydatności w polskich warunkach. Wśród prezentowanych odmian znalazła się TRAVOLTA F1 – odmiana charakteryzująca się odpornością na suchą zgniliznę kapustnych oraz podwyższoną odpornością na pękanie łuszczyn i osypywanie nasion. Jest to rozwiązanie, które ma ograniczać straty podczas dojrzewania i zbioru. Kozera szczególną uwagę zwrócił na odmianę BERNSTEIN F1, która charakteryzuje się dynamicznym rozwojem jesiennym. Jej zaletą jest wysoki potencjał plonowania oraz stabilność wyników. Prelegent wskazał, że w doświadczeniach COBORU odmiana osiągała bardzo dobre rezultaty, a jej cechy związane z liczbą nasion na jednostce powierzchni i wypełnianiem łuszczyn sprzyjają uzyskiwaniu wysokiego plonu. W prezentacji przywołano wyniki na poziomie 111% wzorca w jednym z ostatnich sezonów oraz 109% w poprzednim roku. W kolekcji nie zabrakło również odmiany JUREK F1, zarejestrowanej w 2022 r. To sprawdzona genetyka, która przez kolejne sezony potwierdzała swoją przydatność w uprawie. Odmiana posiada pakiet cech związanych z odpornością na choroby, w tym odporność na wirusa żółtaczki rzepy i suchą zgniliznę kapustnych. Charakteryzuje się wczesnym początkiem kwitnienia i średnio wczesnym dojrzewaniem. Kolejną propozycją była TEMPTATION F1, odmiana przeznaczona przede wszystkim na słabsze stanowiska i gleby mozaikowate. Jej ważną cechą jest silnie rozwinięty system korzeniowy, a szczególnie korzeń palowy, który ma umożliwiać głębsze penetrowanie profilu glebowego i lepsze wykorzystanie zasobów wody.

Wśród nowości szczególnie interesująco zapowiada się GUARDIAN F1. Po dwóch latach badań rejestrowych odmiana osiągnęła średni plon względny na poziomie 113% wzorca. Posiada pakiet cech prozdrowotnych, w tym gen odporności RLM7 na suchą zgniliznę kapustnych oraz odporność na wirusa żółtaczki rzepy. Odmiana ta wyróżnia się również dynamicznym rozwojem i może być przydatna w przypadku opóźnionych terminów siewu, także przy konieczności przesiewania plantacji. Wśród kolejnych nowości Artur Kozera przedstawił odmianę LOTUS F1, która charakteryzuje się wysokim potencjałem plonowania, odpornością na wirusa żółtaczki rzepy, genem RLM7 oraz podwyższoną odpornością na pękanie łuszczyn. W prezentacji omówiono także odmiany inne odmiany dostępne w ofercie firmy RAPOOL.

Odmiany specjalne – odpowiedź na zagrożenie kiłą kapusty

Osobną część kolekcji stanowiły odmiany specjalne, przeznaczone na stanowiska zagrożone występowaniem kiły kapusty. Jest to choroba, która może znacząco ograniczać możliwości uprawy rzepaku, szczególnie przy częstym następstwie tej rośliny na tym samym polu. Artur Kozera zwrócił uwagę na znaczenie właściwego doboru odmian kiłoodpornych. W ofercie RAPOOL znajdują się rozwiązania o różnym zakresie odporności, w tym odmiany z rozszerzoną odpornością na określone patotypy sprawcy kiły kapusty. Wśród prezentowanych propozycji znalazł się m.in. CROCANT F1, przedstawiany jako standardowe rozwiązanie w tej grupie odmian. Kozera podkreślał, że nawet w przypadku odmian kiłoodpornych należy zachować czujność. Pojawienie się narośli na korzeniach może świadczyć o przełamaniu odporności przez określone rasy patogena. Dlatego wybór odmiany powinien uwzględniać historię pola i rozpoznane zagrożenie.

Obsada roślin – ile nasion wysiewać?

Jednym z ciekawszych doświadczeń na platformie było porównanie różnych gęstości siewu. Standardowo na większości poletek zastosowano obsadę 50 nasion/m², ale przygotowano również warianty z obsadą 20, 25, 30, 40 i 60 nasion/m². Celem doświadczenia jest sprawdzenie, jak liczba wysiewanych nasion wpływa na rozwój roślin, ich zdolność do kompensacji oraz końcowy plon. Różnice pomiędzy poszczególnymi wariantami są dobrze widoczne już na etapie jesiennej wegetacji. Artur Kozera zwrócił uwagę, że niższa obsada, np. 25–30 roślin na metrze kwadratowym, może zapewnić bardzo dobre rezultaty, jeśli rośliny mają odpowiednie warunki do rozwoju i mogą wykorzystać swój potencjał kompensacyjny. Przy sprzyjającym przebiegu pogody taka plantacja może osiągnąć wysoki plon, nawet na poziomie 4 t/ha. Zbyt duża obsada, szczególnie 50–60 nasion/m², może natomiast prowadzić do nadmiernej konkurencji pomiędzy roślinami o światło, wodę i składniki pokarmowe. Prelegent omówił także sposób przygotowania jednostek siewnych RAPOOL. Jednostka zawiera 1,5 mln żywych, kiełkujących nasion. Przy założonej sile kiełkowania na poziomie 90% do masy materiału siewnego dodawane jest odpowiednie 10% nasion, aby zapewnić deklarowaną liczbę nasion zdolnych do kiełkowania. Standardowe przeliczenie jednostki opiera się na obsadzie 50 nasion/m² i powierzchni około 3 ha. W praktyce, przy dostosowaniu normy wysiewu do warunków gospodarstwa, możliwe jest obsianie większej powierzchni.

Kompensacja uszkodzeń – jak rzepak potrafi się regenerować?

Szczególnie interesującym elementem platformy było doświadczenie kompensacyjne. Jego celem jest sprawdzenie, w jakim stopniu rzepak potrafi odbudować uszkodzone części roślin i utrzymać potencjał plonowania. Przygotowano kilka wariantów, w których celowo zaplanowano uszkodzenia roślin na różnych etapach rozwoju. Pierwszy stanowiły poletka kontrolne, pozostawione bez ingerencji. W kolejnych wariantach przewidziano uszkodzenia przed zimą, po okresie zimowym oraz wiosną, w fazie wydłużania pędu głównego i pojawiania się pierwszych kwiatów. W praktyce doświadczenie ma odzwierciedlać sytuacje, z którymi rolnicy mogą spotkać się na plantacjach. Uszkodzenia mogą być powodowane przez szkodniki, m.in. pchełki, zwierzęta, czynniki pogodowe czy błędy i uszkodzenia związane z zabiegami agrotechnicznymi. W ostatnim wariancie przewidziano mechaniczne usunięcie pędów głównych przy użyciu nożyc do żywopłotu. Pozwoli to ocenić, jak rośliny reagują na utratę pędu głównego i w jakim stopniu są w stanie wykorzystać pędy boczne do budowania plonu. Takie doświadczenia mają duże znaczenie praktyczne. Pokazują, że zdolność rzepaku do regeneracji i kompensacji uszkodzeń jest ważną cechą odmianową, którą warto uwzględniać przy wyborze materiału siewnego.

Wsiewki międzyplonowe – dodatkowa korzyść dla gleby

Na platformie zaprezentowano również doświadczenie z wsiewkami międzyplonowymi. Wykorzystano mieszankę Brassica Pro z firmy DSV, składającą się z sześciu gatunków roślin. Zastosowanie takiej mieszanki ma kilka celów. Rośliny międzyplonowe mogą wspierać zatrzymywanie i zagospodarowanie składników pokarmowych, poprawiać osłonę gleby oraz zwiększać różnorodność biologiczną stanowiska. To rozwiązanie wpisuje się w szersze podejście do gospodarowania glebą i budowania jej żyzności.

Odmiana, stanowisko i technologia mają znaczenie

Prezentacja Artura Kozery pokazała, że platforma RAPOOL XPERIENCE w Spytkówkach to znacznie więcej niż kolekcja odmian. To rozbudowany zestaw doświadczeń, w których sprawdzane są różne elementy technologii uprawy rzepaku – od obsady i nawożenia, przez ochronę roślin, po zdolność do regeneracji po uszkodzeniach. Szczególnego znaczenia nabiera dziś dobór odmian do warunków stanowiska. W obliczu coraz częściej występujących okresów suszy warto zwracać uwagę nie tylko na potencjał plonowania, ale również na rozwój systemu korzeniowego, zdrowotność roślin, odporność na choroby i zdolność do kompensacji. Wnioski z doświadczeń pokazują, że wysoki plon rzepaku buduje się już od momentu siewu. Odpowiednia genetyka, właściwa obsada i dopasowana do stanowiska agrotechnika mogą zdecydować o powodzeniu całej uprawy.