Śmietka, pchełki i inne zagrożenia. Jak chronić młody rzepak jesienią?
Ochrona rzepaku ozimego przed szkodnikami jesiennymi od wielu lat jest coraz większym wyzwaniem. Ograniczone możliwości zwalczania niektórych agrofagów, rosnąca presja ze strony szkodników oraz zmieniające się warunki prowadzenia uprawy sprawiają, że coraz większego znaczenia nabiera kompleksowe podejście do ochrony plantacji. O tym, dlaczego sama zaprawa nasienna musi być jednym z elementów ochrony i jakie działania agrotechniczne pomagają ograniczać zagrożenie, mówił podczas Akademii Rzepaku 5 listopada 2026 r. w Racocie/Spytkówkach Przemysław Gawlas z Corteva Agriscience Poland.
Szkodniki jesienne – coraz większe wyzwanie dla plantatorów
Podczas wystąpienia Przemysław Gawlas zwrócił uwagę na narastającą presję szkodników jesiennych, która jest związana przede wszystkim ze zmianami w technologii uprawy rzepaku i całym otoczeniem plantacji. Wśród najważniejszych zagrożeń w początkowych etapach rozwoju rzepaku wymienił przede wszystkim śmietkę kapuścianą, pchełki oraz inne szkodniki nalatujące na młode rośliny. Szczególnie istotna jest śmietka kapuściana, której larwy uszkadzają system korzeniowy. W konsekwencji rośliny mają ograniczone możliwości pobierania wody i składników pokarmowych, gorzej się rozwijają i mogą być bardziej podatne na niekorzystne warunki zimowania. Prelegent podkreślał, że uszkodzenia powodowane przez szkodniki na wczesnym etapie rozwoju mogą mieć długofalowe konsekwencje dla kondycji plantacji.
Zaprawa ogranicza zagrożenie, ale nie eliminuje ryzyka
Jednym z głównych tematów prezentacji była rola zapraw nasiennych w ograniczaniu presji szkodników jesiennych. Przemysław Gawlas szczególną uwagę poświęcił zaprawie nasiennej Lumiposa 625 FS zawierającej cyjanotraniliprol. Jak zaznaczał prelegent, zaprawianie materiału siewnego jest ważnym elementem ochrony młodych roślin, jednak nie należy traktować go jako rozwiązania gwarantującego całkowite wyeliminowanie zagrożenia. Dlatego tak duże znaczenie ma ochrona już od momentu siewu, bo nie ma powschodowych możliwości zwalczania larw śmietki. Alternatywą dla zapraw są również rozwiązania doglebowe, jednak – jak wskazywał prelegent – ich zastosowanie wiąże się z istotnie wyższymi kosztami i też musza być zastosowane przedsiewnie. Ważne jest także zrozumienie mechanizmu działania dostępnych zapraw. Obecne zaprawy działają systemicznie, czyli szkodnik musi ugryźć roślinę by zginąć. To oznacza, że przy średniej presji szkodników zaprawy sobie doskonale radzą. Jednak jak dopuszczamy do wzrostu presji szkodników to musimy mierzyć się z konsekwencjami wyższych uszkodzeń (szczególnie w przypadku pchełek). Jeżeli na plantację nalatuje większa liczba osobników, prawdopodobieństwo uszkodzenia roślin wzrasta proporcjonalnie do skali nalotu.
Wielkość i faza rozwojowa roślin mają znaczenie
Przemysław Gawlas zwrócił uwagę na jeszcze jeden ważny aspekt – wielkość roślin w momencie nalotu szkodników. Młode rośliny są znacznie bardziej wrażliwe na uszkodzenia niż egzemplarze znajdujące się w bardziej zaawansowanej fazie rozwojowej. Ta sama liczba uszkodzeń może mieć zupełnie inne konsekwencje dla niewielkiej siewki i dobrze rozwiniętej rośliny rzepaku. Dodatkowym utrudnieniem jest fakt, że szkodniki nie dostosowują swojego cyklu rozwojowego do fazy BBCH rzepaku. Ich naloty mogą występować w różnych terminach, a przebieg pogody wpływa na aktywność i intensywność pojawiania się kolejnych osobników. Dlatego ochrona plantacji nie powinna ograniczać się do jednego zabiegu czy jednego terminu. Konieczne jest regularne monitorowanie pola i reagowanie na rzeczywistą skalę zagrożenia. Dodatkowo tzw. wtórne naloty szczególnie z pól nie chronionych zaprawami są bardzo groźne. Pola nie chronione zaprawami stają się rezerwuarami szkodników z którymi będą się zmagać w kolejnych latach inni rolnicy posiadający pola nieopodal.
Znaczenie płodozmianu i terminu siewu
Ważną część wystąpienia Przemysław Gawlas poświęcił czynnikom agrotechnicznym, które mogą wpływać na nasilenie występowania szkodników. Jednym z nich jest sąsiedztwo innych plantacji rzepaku. Szkodniki mogą przemieszczać się pomiędzy polami, dlatego nawet prawidłowo prowadzona uprawa może być narażona na zwiększoną presję ze strony agrofagów pojawiających się na sąsiednich stanowiskach. Znaczenie ma również termin siewu. Odpowiednie zaplanowanie tego zabiegu pozwala wpływać na fazę rozwojową roślin w okresie największego zagrożenia. Silniejsze i bardziej rozwinięte rośliny mają większe możliwości regeneracji po uszkodzeniach niż niewielkie siewki. Prelegent zwracał także uwagę na wpływ uproszczeń w uprawie i zmian w technologii produkcji. Poszczególne elementy agrotechniki są ze sobą powiązane i mogą oddziaływać na poziom presji szkodników. Dlatego skuteczna ochrona wymaga spojrzenia na cały system produkcji, a nie wyłącznie na stosowane insektycydy.
Monitoring i ograniczanie roślin żywicielskich
Ważnym elementem ograniczania zagrożenia jest systematyczna obserwacja plantacji. Podczas wystąpienia podkreślono znaczenie żółtych naczyń za pomocą, których monitoruje się naloty szkodników i ocenia moment pojawienia się zagrożenia. Nie mniej istotne są bezpośrednie lustracje roślin. Pozwalają one sprawdzić, czy szkodniki występują na plantacji i czy pojawiają się uszkodzenia wymagające interwencji. Przemysław Gawlas zwrócił również uwagę na konieczność ograniczania obecności roślin kapustowatych w otoczeniu uprawy. Samosiewy rzepaku i inne rośliny z tej rodziny mogą stanowić bazę pokarmową oraz miejsce rozwoju szkodników. Dlatego istotne jest zachowanie odpowiednich przerw między uprawą kolejnych roślin kapustowatych, skuteczne zwalczanie samosiewów oraz właściwe planowanie zmianowania. Dodatkowym elementem, który pozwala na przetrwanie szkodników na polach są nieprawidłowo dobrane poplony. Prelegent szczególnie wyróżnił tu gorczycę – która powinna zdecydowanie zniknąć z pól pod rzepaki. Działania te pomagają ograniczać możliwość utrzymywania się i namnażania się szkodników w środowisku, ale także i innych patogenów jak choroby grzybowe.
Kompleksowa ochrona zamiast jednego rozwiązania
W podsumowaniu Przemysław Gawlas podkreślił, że skuteczna ochrona rzepaku przed szkodnikami jesiennymi wymaga połączenia kilku elementów. Zaprawa nasienna pozostaje ważnym narzędziem zabezpieczającym młode rośliny, ale nie zastępuje monitoringu, prawidłowej agrotechniki i szybkiego reagowania na pojawiające się zagrożenia. Znaczenie mają między innymi: odpowiedni termin i jakość siewu, prawidłowy rozwój roślin przed okresem największej presji szkodników, regularne lustracje plantacji i monitoring nalotów, ograniczanie samosiewów rzepaku oraz innych roślin kapustowatych, uwzględnianie sąsiedztwa innych plantacji rzepaku, dobór metod ochrony do aktualnej presji szkodników.







